EPD xi măng sẽ tác động thế nào đến quyết định đầu tư?

Việt Nam đang chuẩn bị xây dựng chương trình Tuyên bố sản phẩm môi trường (EPD) cho xi măng. Đây là công cụ công bố thông tin định lượng về tác động môi trường của sản phẩm, được lập trên cơ sở đánh giá vòng đời (LCA). Với chủ đầu tư dự kiến xây nhà xưởng, điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở mục tiêu giảm phát thải, mà còn ở khả năng so sánh vật liệu bằng dữ liệu minh bạch và có thể kiểm chứng.

EPD bổ sung cơ sở gì cho việc chọn vật liệu?

Xi măng có vai trò quan trọng trong phát triển hạ tầng nhưng đồng thời tiêu thụ nhiều năng lượng và tạo lượng phát thải lớn. Ngành này đã áp dụng nhiều hướng cải tiến như tiết kiệm năng lượng, tận dụng nhiệt thải, dùng nguyên liệu thay thế và phát triển sản phẩm carbon thấp. Tuy nhiên, nếu thiếu một phương pháp đo lường thống nhất, chủ đầu tư khó đánh giá mức độ khác biệt giữa các lựa chọn.

EPD có thể khắc phục khoảng trống đó bằng cách lượng hóa tác động môi trường theo vòng đời sản phẩm. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, bên mua có thêm căn cứ để xem xét vật liệu cho phần móng, nền và các hạng mục liên quan, thay vì chỉ dựa trên thông tin giới thiệu. Điều này cũng hữu ích khi cần phối hợp lựa chọn xi măng với phương án kết cấu thép trong một hồ sơ thiết kế tổng thể.

Lộ trình dự án và khả năng thay đổi yêu cầu hồ sơ

Dự án hỗ trợ kỹ thuật được công bố có thời gian thực hiện 18 tháng, từ tháng 9/2026 đến tháng 3/2028, với mục tiêu xây dựng dự thảo hướng dẫn kỹ thuật và chương trình EPD phù hợp năng lực dữ liệu cũng như điều kiện sản xuất trong nước. Các nội dung chính gồm rà soát yêu cầu quốc tế và Việt Nam, đánh giá dữ liệu cấp cơ sở sản xuất, xây dựng khung hướng dẫn, thí điểm và kiểm tra tính khả thi.

Kết quả dự án được kỳ vọng phục vụ mua sắm công xanh, phân loại dự án xanh và hỗ trợ tối ưu quy trình sản xuất. Cơ quan quản lý cũng cho biết đây có thể là nền tảng để xem xét tiêu chuẩn, quy chuẩn, thông tư hướng dẫn hoặc tiêu chí tham chiếu; về sau, EPD có khả năng chuyển dần từ tự nguyện sang yêu cầu bắt buộc. Vì vậy, doanh nghiệp chuẩn bị xây nhà máy nên theo dõi tiến trình chính sách, nhất là khi công trình có mục tiêu xanh hoặc liên quan đến mua sắm công.

Chủ đầu tư nên chuẩn bị từ giai đoạn nào?

Ở thời điểm chương trình còn được nghiên cứu, EPD chưa nên được hiểu như căn cứ duy nhất để quyết định mua vật liệu. Giá, yêu cầu kỹ thuật, khả năng cung ứng và tiến độ vẫn cần được xem xét đồng thời. Tuy vậy, chủ đầu tư có thể chuẩn bị sớm theo các hướng sau:

• Yêu cầu đơn vị tư vấn xác định rõ loại dữ liệu môi trường cần có trong hồ sơ vật liệu, tránh bổ sung muộn làm ảnh hưởng tiến độ.
• Đề nghị nhà cung cấp giải thích phạm vi dữ liệu, phương pháp đánh giá và khả năng kiểm chứng, thay vì chỉ đưa ra tuyên bố chung về sản phẩm xanh.
• Đưa yêu cầu cung cấp chứng từ môi trường vào bước mời chào giá nếu dự án định hướng mua sắm xanh hoặc phân loại xanh.
• Phối hợp sớm giữa tư vấn thiết kế, nhà thầu và bộ phận mua hàng để cân đối tiêu chí môi trường với ngân sách thi công nhà xưởng.

Dự án còn dự kiến phát triển phần mềm tính LCA, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và thí điểm thực tế tại các cơ sở sản xuất xi măng. Nếu được triển khai đồng bộ, những công cụ này sẽ giúp việc đánh giá vật liệu rõ ràng hơn, đồng thời giảm rủi ro lựa chọn theo các thông tin thiếu cơ sở.

Thông tin và hình ảnh tham khảo từ Báo Xây dựng - Xây dựng: Xây dựng chương trình EPD, tạo đòn bẩy xanh hóa ngành xi măng Việt Nam