Thiếu vật liệu có thể tác động thế nào đến kế hoạch xây dựng?

Kế hoạch phát triển đồng loạt các dự án giao thông, khu công nghiệp, khu kinh tế, khu đô thị và hạ tầng trọng điểm tại Nghệ An đang tạo áp lực lớn lên nguồn vật liệu giai đoạn 2026-2030. Với chủ đầu tư chuẩn bị xây nhà xưởng, đây là tín hiệu cần lưu ý: nguồn cung không ổn định có thể ảnh hưởng trực tiếp đến dự toán, lịch triển khai và khả năng huy động nhà thầu.

Nguồn cung và bài toán nhà thép tiền chế

Riêng đất san lấp, nhu cầu của Nghệ An trong giai đoạn này được dự báo khoảng 150 triệu m³. Các mỏ đã được cấp phép mới đáp ứng gần 47 triệu m³, tương đương 31% nhu cầu. Khoảng thiếu lớn cho thấy việc chuẩn bị mặt bằng có thể trở thành điểm nghẽn trước cả khi thi công phần kết cấu thép.

Thực tế tại xã Đô Lương cho thấy vai trò đáng kể của cự ly vận chuyển. Địa phương dự kiến có 20 dự án trong giai đoạn 2026-2030, trong đó khoảng 10 dự án hạ tầng cần hơn 1 triệu m³ đất san lấp. Nguồn đất hiện chủ yếu lấy từ khu vực xã Hồng Sơn cũ, nay là xã Lương Sơn. So với một số vị trí đang được khảo sát, cự ly chênh lệch trên dưới 10km, kéo theo chi phí vận chuyển và tổng mức đầu tư tăng lên.

Ở xã Quỳnh Lưu, một vị trí mỏ đất rộng hơn 11ha tại Rú Vin, thôn 1, Quỳnh Giang đã được đưa vào quy hoạch. Định hướng công bố quy hoạch để các tổ chức, cá nhân nghiên cứu, đấu thầu và khai thác cho thấy nguồn vật liệu tại chỗ được xem là một cách rút ngắn quãng đường vận chuyển và hỗ trợ tiến độ.

Không chỉ thiếu đất san lấp

Cát xây dựng cũng có nguy cơ thiếu hơn 29 triệu m³ trong 5 năm tới, trong khi công suất các mỏ được cấp phép chỉ đáp ứng khoảng 11,4 triệu m³, tương đương 39% nhu cầu. Tại xã Đại Đồng, 2 mỏ đang hoạt động có tổng trữ lượng gần 1 triệu m³, thời hạn khai thác 24 năm và công suất hơn 49.000m³/năm, nhưng vẫn chưa đáp ứng nhu cầu của các dự án trọng điểm.

Nguồn đá cũng cần được đánh giá theo khả năng cung ứng thực tế. Mỏ đá Hồng Sơn tại xã Lương Sơn được cấp phép từ năm 2013, có trữ lượng địa chất hơn 3,7 triệu m³ và công suất 100.000 m³/năm; trữ lượng còn lại khoảng 1,7 triệu m³. Do giới hạn công suất, doanh nghiệp khai thác không dám cam kết với dự án cần khối lượng lớn vì rủi ro chậm giao và chịu phạt kinh tế.

Chủ đầu tư nên kiểm tra gì trước khi chốt tiến độ?

• Đối chiếu khối lượng san lấp, cát và đá cần dùng với nguồn cung có giấy phép, trữ lượng còn lại và công suất khai thác.
• Tính cự ly vận chuyển vào dự toán thay vì chỉ so sánh đơn giá vật liệu tại mỏ.
• Làm rõ khả năng giao hàng theo từng giai đoạn, nhất là khi dự án nhà máy trùng thời điểm nhiều công trình lớn cùng triển khai.
• Dành phương án xử lý khi thủ tục mở mỏ, mở rộng khu vực khai thác hoặc điều chỉnh công suất chưa hoàn tất.

Nghệ An dự kiến khoanh định và mở rộng khu vực khai thác phù hợp, từng bước điều chỉnh công suất mỏ cát, đá, điều phối đất đào và phát triển vật liệu thay thế. Tuy nhiên, với một dự án nhà kho, giải pháp thận trọng vẫn là khảo sát nguồn vật liệu từ sớm, gắn tiến độ thiết kế với kế hoạch mặt bằng và chỉ chốt lịch thi công khi năng lực cung ứng đã được kiểm chứng.

Thông tin và hình ảnh tham khảo từ Báo Xây dựng - Xây dựng: Nghệ An tìm giải pháp tháo gỡ “nút thắt” vật liệu xây dựng