Bài học lập kế hoạch vật liệu từ thực tế Quảng Ngãi

Số liệu tại Quảng Ngãi cho thấy một nghịch lý đáng lưu ý với chủ đầu tư: tổng tài nguyên được quy hoạch hoặc cấp phép có thể lớn, nhưng thị trường vẫn thiếu vật liệu tại một số thời điểm. Khi chuẩn bị xây nhà xưởng, vì vậy, không nên chỉ nhìn vào trữ lượng chung mà cần kiểm tra khả năng khai thác, công suất thực tế, thủ tục và lịch cung ứng của từng nguồn.

Nguồn lớn chưa đồng nghĩa có thể giao ngay

Quảng Ngãi hiện có 112 mỏ còn giấy phép khai thác, gồm 45 mỏ đá với trữ lượng 51,6 triệu m3, 41 mỏ cát với 3,83 triệu m3 và 26 mỏ đất san lấp với 19,28 triệu m3. Tổng lượng vật liệu còn lại đã được cấp phép, đang chuẩn bị cấp phép và dự kiến đấu giá trong năm 2026 vượt 141 triệu m3, gồm 72 triệu m3 đá, 9 triệu m3 cát và 60 triệu m3 đất san lấp.

Trong khi đó, nhu cầu cho các dự án giai đoạn 2026-2030 là hơn 73 triệu m3. Bình quân mỗi năm cần 4 triệu m3 đá, 3,1 triệu m3 cát và 7,5 triệu m3 đất san lấp. Xét tổng thể, nguồn cung cơ bản có thể đáp ứng. Tuy nhiên, thiếu hụt vẫn có thể xuất hiện khi mỏ thương mại hết công suất, việc điều chỉnh chưa kịp thời hoặc sản lượng khai thác thực tế thấp hơn mức được phép.

Nhà thép tiền chế vẫn phụ thuộc vật liệu nền móng

Với một dự án nhà máy, tiến độ không chỉ phụ thuộc vào chế tạo và lắp dựng hệ khung. Đá, cát và đất san lấp còn liên quan trực tiếp đến chuẩn bị mặt bằng, nền và các hạng mục xây dựng. Nếu các đầu việc này bị chậm, kế hoạch đưa cấu kiện đến công trường cũng phải điều chỉnh, kéo theo nguy cơ gián đoạn thi công.

Thông tin từ Quảng Ngãi gợi ý rằng khâu vật liệu cần được đưa vào quá trình thiết kế và lập dự án, thay vì xử lý sau khi đã chọn nhà thầu. Cơ quan địa phương yêu cầu chủ đầu tư chủ động khảo sát, xác định nguồn cung, tính toán nhu cầu và dự liệu từ sớm; đồng thời chấn chỉnh các cam kết về vật liệu đầu vào trong hồ sơ dự thầu.

Bốn việc nên kiểm tra trước khi chốt tiến độ

• Đối chiếu khối lượng: bóc tách nhu cầu đá, cát và đất san lấp theo từng giai đoạn, đồng bộ với lịch sản xuất kết cấu thép.
• Xác minh năng lực cung ứng: không chỉ hỏi trữ lượng mà còn kiểm tra công suất, sản lượng thực tế và khả năng giao đúng thời điểm.
• Kiểm soát xuất xứ: yêu cầu hóa đơn và chứng từ hợp lệ. Quảng Ngãi cho biết lực lượng Quản lý thị trường sẽ kiểm tra nguồn gốc khoáng sản và xử lý hàng hóa vận chuyển không có hóa đơn.
• Có phương án dự phòng: đánh giá thêm nguồn thay thế phù hợp để hạn chế phụ thuộc hoàn toàn vào một mỏ thương mại.

Đối với dự án nhà kho, kế hoạch vật liệu rõ ràng giúp chủ đầu tư đánh giá cam kết của nhà thầu thực chất hơn. Bài học cốt lõi là nguồn tài nguyên trên quy hoạch không tự động trở thành nguồn hàng sẵn sàng tại công trường; tiến độ khả thi phải dựa trên nguồn cung có thể kiểm chứng và giao nhận đúng kế hoạch.

Thông tin và hình ảnh tham khảo từ Báo Xây dựng - Xây dựng: Quảng Ngãi: Quản lý thị trường kiểm tra nguồn gốc khoáng sản là vật liệu xây dựng