Cốt nền và thoát nước phải được tính như một hệ thống

Khi chuẩn bị xây nhà xưởng, chủ đầu tư thường quan tâm cao độ san nền như một con số đầu vào cố định. Tuy nhiên, cao độ chỉ phát huy tác dụng khi được xem xét cùng địa hình, địa chất, khả năng tiêu thoát của lưu vực, mưa lớn, triều cường và diễn biến sụt lún. Nếu tách riêng từng yếu tố, việc nâng nền có thể làm tăng chi phí nhưng chưa chắc giảm được rủi ro ngập.

Cốt nền của nhà thép tiền chế không phải một con số độc lập

Không có một cao độ duy nhất phù hợp cho mọi địa điểm và mọi thời điểm. Cùng một mức nền có thể an toàn khi triều lên, nhưng trở nên bất lợi nếu mưa lớn xuất hiện đúng lúc triều đạt đỉnh. Trong thời gian khai thác, nền đất tiếp tục hạ thấp cũng làm khoảng cách an toàn giữa mặt đất và mực nước dần thu hẹp.

Dữ liệu phân tích tại TP.HCM trong giai đoạn 2015 - 2025 cho thấy nhiều khu vực lún khoảng 2 - 5 cm/năm, một số điểm có thể đạt 7 - 8 cm/năm, trong khi nơi khác thấp hơn rõ rệt. Đây là số liệu theo khu vực hoặc điểm quan trắc, không phải mức chung cho toàn thành phố. Sụt lún không đều có thể làm thay đổi cao độ thực tế, độ dốc cống và khả năng thoát nước tự chảy so với thiết kế ban đầu.

Ba kịch bản cần xem xét trước khi chốt phương án

Đối với một dự án nhà máy, quyết định cao độ nên dựa trên ít nhất ba tình huống: triều cao, mưa lớn và trường hợp bất lợi nhất là mưa lớn trùng với triều cao. Việc mô phỏng từng kịch bản giúp xác định nơi cần nâng nền, nơi cần tăng năng lực cống hoặc bơm, và nơi cần dành không gian trữ nước.

• Kiểm tra theo lưu vực: Xác định nước từ khu đất sẽ đi theo hướng nào, thoát qua đâu và mực nước tại cửa xả có cản trở dòng chảy hay không.
• Đối chiếu dữ liệu hiện trạng: Cao độ, sụt lún và chuyển dịch mặt đất cần được kiểm chứng bằng mốc cao độ, GNSS, đo đạc thực địa; dữ liệu InSAR phải được diễn giải đúng thành phần chuyển dịch.
• Xét toàn bộ vòng đời: Không chỉ kiểm tra điều kiện tại thời điểm thiết kế mà còn tính đến triều cường, nước biển dâng, thời tiết cực đoan và xu hướng hạ thấp nền đất.
• Giữ tính đồng bộ: San nền cần phối hợp với đường nội bộ, hệ thống thu gom, cống, cửa xả và khu vực trữ nước.

Chi phí phát sinh thường đến từ cách làm thiếu đồng bộ

Nâng riêng một khu đất mà không đánh giá vùng lân cận có thể chỉ chuyển nước sang vị trí thấp hơn. Tương tự, nếu đường được nâng nhưng công trình hai bên không được xem xét đồng thời, chênh lệch cao độ mới có thể tạo thành điểm trũng. Với phương án kết cấu thép, thiết kế hệ khung nhanh không đồng nghĩa có thể quyết định cao độ nền tách rời hạ tầng kỹ thuật.

Vì vậy, hồ sơ quy hoạch, thiết kế và giấy phép cần thể hiện rõ cốt nền theo quy hoạch đã công bố. Chủ đầu tư cũng nên dành bước rà soát dữ liệu cập nhật trước khi chốt san nền, thay vì sử dụng một con số cũ cho nhiều năm. Kinh nghiệm từ khu đô thị Phú Mỹ Hưng cho thấy hiệu quả hạn chế ngập đến từ sự phối hợp ngay từ đầu giữa cao độ, giao thông, thoát nước, kênh rạch và không gian chứa nước.

Với dự án nhà thép tiền chế, cách tiếp cận phù hợp là coi cốt nền và thoát nước như một hệ thống thống nhất. Điều này giúp phương án đầu tư bám sát rủi ro thực tế, hạn chế sửa đổi sau khi thi công và bảo vệ khả năng vận hành lâu dài của công trình.

Thông tin và hình ảnh tham khảo từ Thanh Niên - Chính sách: Quy hoạch cốt nền phải đi cùng quy hoạch thoát nước