Điểm nghẽn khu công nghiệp và bài toán chuẩn bị dự án

Số liệu tại Gia Lai cho thấy quyết định đầu tư không chỉ phụ thuộc nhu cầu mở rộng sản xuất. Mức độ hoàn thiện hạ tầng khu công nghiệp, thủ tục mặt bằng, năng lực xử lý nước thải, logistics và lao động đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến thời điểm khởi công nhà xưởng. Với chủ đầu tư, khảo sát địa điểm vì thế cần đi xa hơn việc so sánh đơn giá thuê đất.

Khoảng cách giữa kế hoạch và khả năng triển khai

Trong 9 tháng đầu năm 2026, 7 khu công nghiệp còn dư địa được giao thu hút 57 dự án, tổng vốn tối thiểu 31.500 tỷ đồng. Kết quả mới đạt 12 dự án, tương đương 21% chỉ tiêu; vốn đăng ký là 3.132 tỷ đồng, bằng 10% kế hoạch. Dù toàn tỉnh đã có 423 dự án thứ cấp với tổng vốn gần 94.000 tỷ đồng, tỷ lệ lấp đầy bình quân vẫn ở mức 33,5%.

Chênh lệch giữa các địa bàn cũng đáng chú ý. Nhơn Hòa đạt 4/5 dự án theo chỉ tiêu, Nhơn Hội (Khu A) đạt 3/6, còn Nam Pleiku thu hút 3 dự án. Trong khi đó, Becamex Bình Định được giao 20 dự án với tổng vốn 12.000 tỷ đồng nhưng chưa có dự án nào sau 9 tháng, dù đã tiếp xúc 44 nhà đầu tư tiềm năng và đón 13 đoàn khảo sát.

Nhà thép tiền chế cần được đặt trong bài toán hạ tầng

Những con số trên cho thấy hoạt động khảo sát hoặc ký kết ban đầu chưa bảo đảm dự án có thể triển khai. Thị trường biến động, thuế quan, gián đoạn chuỗi cung ứng, chi phí logistics cao do hàng qua cảng Quy Nhơn phải trung chuyển và nguồn lao động chưa đáp ứng yêu cầu đều là yếu tố cần đưa vào kế hoạch vốn. Phương án kết cấu thép chỉ phát huy lợi thế thi công khi mặt bằng và các điều kiện kết nối đã sẵn sàng.

Rủi ro hạ tầng thể hiện rõ tại Nam Pleiku: tiến độ hạ tầng kỹ thuật mới gần 38%, trong khi mốc hoàn thành được đặt đến hết tháng 10/2026. Tại Tây Giang, khu vực có diện tích 300 ha mới giải phóng mặt bằng khoảng 80/250ha đã kiểm đếm xong. Nếu triển khai thiết kế quá sớm mà chưa xác định chắc thời điểm bàn giao đất, chủ đầu tư có thể phải điều chỉnh lịch mua sắm, gia công và huy động thi công.

Những việc nên kiểm tra trước khi chốt địa điểm

• Xác minh hạ tầng thực tế: kiểm tra đường kết nối, cấp điện, cấp nước, thoát nước và tình trạng công trình xử lý nước thải thay vì chỉ dựa trên quy hoạch.
• Làm rõ mặt bằng: xác nhận phạm vi đã giải phóng và thời điểm có thể tiếp cận để tổ chức thi công.
• Tính đủ chi phí vận hành: đánh giá việc trung chuyển hàng hóa, khả năng tuyển lao động và mức giá thuê đất trong tương quan với chất lượng hạ tầng.
• Phối hợp tiến độ: nếu hạ tầng chung được làm song song với dự án thứ cấp, kế hoạch xây dựng nhà máy cần có các mốc bàn giao cụ thể để hạn chế chờ đợi.

Gia Lai đã yêu cầu cơ quan quản lý chủ động tiếp nhận vướng mắc, lập tổ công tác cho nơi còn khó về giải phóng mặt bằng và nghiên cứu chính sách thuê đất phù hợp. Đối với doanh nghiệp, thông điệp quan trọng là chỉ nên chốt tiến độ nhà xưởng sau khi đối chiếu cam kết với hiện trạng, đồng thời dự phòng phương án nếu hạ tầng chung hoàn thành chậm.

Thông tin và hình ảnh tham khảo từ Báo Xây dựng - Kinh tế: Gia Lai: Tìm cách tháo điểm nghẽn, thúc đẩy thu hút đầu tư vào khu công nghiệp