Nội địa hóa ray đường sắt gợi mở gì cho đầu tư công nghiệp?

Chương trình nghiên cứu công nghệ sản xuất ray trong nước không chỉ đáng chú ý với ngành đường sắt. Với chủ đầu tư đang chuẩn bị xây nhà xưởng, thông tin này còn cho thấy ba vấn đề cần được xem xét sớm: khả năng đáp ứng của nguồn vật liệu, yêu cầu kỹ thuật của dây chuyền và lộ trình mở rộng sản xuất.

Từ nghiên cứu đến năng lực sản xuất quy mô lớn

Bộ Xây dựng đang chủ trì nhiệm vụ nghiên cứu nhằm làm chủ công nghệ sản xuất ray, phụ kiện, bộ ghi cho đường sắt đô thị, cùng ray và phụ kiện dành cho đường sắt tốc độ cao. Kế hoạch dự kiến triển khai đến tháng 12/2030, hướng tới hình thành chuỗi công nghệ trong nước và giảm phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu đối với vật tư chiến lược.

Trong chương trình này, Viện Công nghệ đảm nhiệm việc nghiên cứu, phân tích các tiêu chuẩn kỹ thuật và thiết lập quy trình sản xuất. Hòa Phát tham gia với nền tảng từ các công đoạn luyện gang, tinh luyện, cán thép đến hệ thống phòng thí nghiệm, qua đó hỗ trợ phát triển sản phẩm theo hướng sản xuất công nghiệp và thương mại hóa.

Cách phối hợp trên phản ánh một nguyên tắc quan trọng: năng lực chế tạo không chỉ nằm ở thiết bị. Một cơ sở sản xuất còn cần tài liệu kỹ thuật, quy trình kiểm soát và hệ tiêu chuẩn chất lượng thống nhất. Khi lập dự án nhà máy, chủ đầu tư vì vậy nên xác định rõ yêu cầu công nghệ trước khi chốt mặt bằng, tải trọng, luồng vận chuyển và phương án bố trí thiết bị.

Những điểm chủ đầu tư nên đưa vào kế hoạch

• Gắn thiết kế với dây chuyền: Loại sản phẩm, kích thước thiết bị và trình tự sản xuất là dữ liệu đầu vào cho quy hoạch không gian. Nếu công nghệ còn trong quá trình hoàn thiện, hồ sơ nên tính đến khả năng điều chỉnh hợp lý.
• Đánh giá lộ trình nguồn cung: Nội địa hóa có thể tạo thêm lựa chọn vật tư trong tương lai, nhưng quyết định mua sắm vẫn cần căn cứ vào tiêu chuẩn, chất lượng và thời điểm sản phẩm thực tế được cung cấp.
• Dự phòng nhu cầu mở rộng: Sản xuất từ giai đoạn thử nghiệm đến quy mô lớn có thể làm thay đổi yêu cầu về diện tích, vận chuyển và hạ tầng kỹ thuật. Phương án ban đầu cần tránh gây cản trở cho các bước phát triển tiếp theo.

Ví dụ đáng chú ý là dự án cơ sở sản xuất ray đường sắt và thép đặc biệt của Hòa Phát Dung Quất tại Quảng Ngãi. Sau 9 tháng thi công, công trình đã đạt gần 70% khối lượng xây dựng và dự kiến có sản phẩm ray đầu tiên trong quý I/2027. Danh mục dự kiến gồm ray đô thị, ray tốc độ cao, ray cầu trục, thép hình khổ lớn đến 700mm và các loại thép đặc biệt khác.

Với công trình dùng nhà thép tiền chế, bài học phù hợp không phải là lựa chọn vật liệu chỉ vì xu hướng nội địa hóa. Điều quan trọng hơn là phối hợp sớm giữa yêu cầu vận hành, tiêu chuẩn kỹ thuật và giải pháp không gian để hạn chế việc sửa đổi khi dây chuyền được lắp đặt.

Hòa Phát hiện có năng lực sản xuất 16 triệu tấn thép mỗi năm. Quy mô này tạo nền tảng để doanh nghiệp tham gia nghiên cứu và hướng tới sản xuất lớn. Tuy nhiên, đối với từng dự án cụ thể, chủ đầu tư vẫn cần yêu cầu đơn vị thiết kế và thi công kiểm tra đầy đủ hồ sơ vật liệu, tải trọng cũng như khả năng đáp ứng của hệ kết cấu thép theo công năng thực tế.

Thông tin và hình ảnh tham khảo từ Báo Xây dựng - Xây dựng: Hòa Phát và Viện Công nghệ hợp tác nghiên cứu công nghệ sản xuất ray